رسول اکرم صلی الله میفرمایند:نماز در اول وقت خشنودی خداوند ، میان وقت رحمت خداوند و پایان وقت عفو خداوند است .سنن الدار قطنی**************************************رسول اکرم صلی الله میفرمایند:ای مردم همانا نمازگزار هنگام نماز با پرودگار بزرگ و بلند مرتبه اش مناجات می کند ، پس باید بداند چه می گوید .مسند ابن حنبل***************************************امام علی علیه السلام میفرمایند :اگر نماز گزار بداند تا چه حد مشمول رحمت الهی است هرگز سر خود را از سجده بر نخواهد داشت .غررالحکم ********************************امام علی علیه السلام میفرمایند:بنگر در چه (لباسی) و بر چه (چیزی) نماز می گزاری ، اگر از راه صحیح و حلالش نباشد ، قبول نخواهد بود .تحف العقول*******************************************امام صادق علیه السلام میفرمایند :خداوند از هر کس یک نماز و یا یک کار نیک را قبول کند ، عذابش نمی نماید .کافی ***********************************امام صادق علیه السلام میفرمایند :تسبیحات فاطمه ی زهرا (ع) در هر روز پس از هر نماز نزد من محبوت تر از هزار رکعت نماز در هر روز است .کافی *****************************************امام صادق علیهالسلام میفرمایند :سجده ی شکر بر هر مسلمانی واجب است ، با آن نمازت را کامل و پروردگارت را خشنود می سازی و فرشتگان را به شگفتی می آوری .التهذیب **********************************************

زرند

فرستادن به ایمیل چاپ
میانگین امتیار کاربران: / 2
ضعیفعالی 

زرند

*************

موقعيت جغرافيائي زرند

شهرستان زرخيز زرند با مساحت 8260 کيلومتر مربع

از شمال به شهرستانهاي کوهبنان، بافق يزد

و منطقه طبس از جنوب به حومه کرمان و بخش چترود

و از طرف جنوب شرق به کرمان،

از شرق به بيابان لم يزرع (کوير) بين شهداد (در جنوب شرقي)

و بخش راور (در شمال شرقي)، از غرب به شهرستان رفسنجان

(که يک سلسله کوههاي مرتفع دو شهر زرند و رفسنجان

را از يکديگر جدا کرده است) محدود مي باشد.

دشت زرند با مساحتي معادل  5870  کيلومتر مربع

بين رشته کوههاي حاشيه لوت (در شمال شرقي)

و کوههاي بادامو (درجنوب غرب) قرار گرفته است

که با طول جغرافيائي 56 درجه و 34 دقيقه شرقي

و عرض جغرافيائي 30 دقيقه و 49 دقيقه شمالي

و ارتفاع متوسط 1500 متر از سطح دريا قرار داشته

و داراي دو بخش، مرکزي و يزدان آباد و 10 دهستان به اسامي:

انقلاب (خانوک) اسلام آباد (ريگ آباد) حتکن،

بهشت وحدت (تاج آباد،  بهاءآباد، فتح آباد و عبدل آباد)

جرجافک (گرگاگ) و سربنان را شامل مي گردد.

*********************

آب  و هوا:

تا يک قرن پيش وضعيت آب و هوا شهرستان

به علت ريزش برف و باران زياد و نيز فراواني آب

در قنوات و چشمه سارها، نه تنها به برکت آب فراوان

در خانه هاي مرکز شهر، بلکه در تمامي روستاهاي دور و نزديک

درختان سر به فلک کشيده شونگ، کاج، سرو و در داخل

باغچه هاي بزرگ جلوي حياط، درختان انار، انگور،

سيب درختي و حتي درخت انجير طبيعت سبز را

در خانه ها به ارمغان آورده بود.

فراواني آب و سرسبزي درختان، منظره بديع و زيبايي،

هم از نظر پوشش فضاي سبز داخل خانه ها، هم برداشت

بهترين نوع ميوه جات سر درختي ماحصل زرند در قديم بود.

در کتب مختلف تاريخي، بخصوص جلد هشتم تاريخ ناصري

که در سال 1294 قمري (134 سال پيش) توسط مرحوم

اعتماد السلطنه نگارش يافته، در مورد وضعيت آب و هواي

زرند اينگونه آمده است:

«ذکر بلوک زرند واقع است در هجده فرسخي کرمان.

ناحيه اي است مُسرت توامّان. مشتمل است

بر قراء و مزارع بسيار. آبش اکثر از قنوات و بسيار خوش گوار.

خاکش محصول خيز و هوايش فرح انگيز.

غلاتش فراوان و به غايت ارزان.»

متأسفانه بعد از حفر چاههاي متعدد و در نتيجه خشک شدن

قنوات و افزايش جمعيت، به تدريج عمارات قديم تخريب،

درختان باغچه هاي جلوي حياط به تولد خانه هاي جديد

مبدل گرديد. تنها به نُدرت در باغات قديم که در پيرامون

مرکز شهر قرار دارند هنوز تعدادي از درختان سر

به فلک کشيده وجود دارد که آنها هم در آينده با تغيير کاربري

به خانه هاي مسکوني تغيير خواهند يافت که در اين صورت

به ديدن مناظر سبز فقط در پارکها و يا خيابانها و بلوارها بايد اکتفا کرد.

پديده کم آبي که خشکسالي چند سال متوالي

را به دنبال داشته، باعث پايين رفتن آبهاي زير زميني

آنهم بطور غير منتظره گرديده است

بطوري که تا فصل تابستان 87 تعداد 55  قنات بکلي خشک

و بقيه در حال خشک شدن هستند.

به عبارت ديگر تا دو سه دهه اخير که روستاها، بخصوص

روستاهاي کوهستاني که زماني پربار ترين و با کيفيت ترين

ميوه جات شهر را تأمين مي کردند، با کم آبي شديد

مواجه و همه ساله به تعداد مرگ درختان آنها اضافه مي گردد.

اين در حالي است که سال گذشته (86)

کمتر ريزش نزولات آسماني در بين شهرهاي استان،

زرند اعلام گرديد که نيم ميلي متر گزارش گرديده است.

البته مسئولين شهر براي جبران کم آبي شهرستان،

مکاتباتي در جهت آبرساني از سر شاخه هاي کارون

به زرند و رفسنجان انجام داده اند.

لکن تأخير در تصميم و تصويب دولتمردان نظام از اجراي

پروژه آبرساني به شهرستان هاي مذکور بخصوص زرند

ضررهاي فاحش و جبران ناپذيري به مردم اين خطّه

بخصوص کشاورزان وارد مي نمايد.

هرچند به عقيده ي صاحب نظران و کارشناسان

با توجه به مخالفت هاي اوليه نمايندگان استان خوزستان

و بدنبال آن مخالفت کشاورزان و حاشيه نشينان

سرشاخه هاي کارون جهت

آبرساني به رفسنجان و زرند طرح مذکور را مسکوت گذاشته اند.

به همين لحاظ و به منظور آينده نگري اصولي و منطقي،

بطوري که اعتراض و يا مخالفت ساير هموطنان را به دنبال نداشته باشد.

به عقيده مُصلحان، که سالها مشکل کم آبي استان

را به دقت ارزيابي مي کنند آوردن آب را به کوير لوت

و شهرهاي شمالي استان، بخصوص زرند و رفسنجان را از دريا مي دانند

که با نصب سيستم هاي تصفيه و استفاده

از دستگاه هاي مبدل آب شرب و بهداشتي،

چند سال بعد از آبرساني کامل، هزينه مربوطه جبران خواهد گرديد

بخصوص اگر آباد کردن کوير هم در دستور کار

دولت محترم جمهوري اسلامي و پروژه مربوطه قرار گيرد

در غير اينصورت فاجعه اي بزرگ و غير قابل جبران

به مراتب مُخرب تر از زلزله در انتظار مردم اين شهرستان خواهد بود.

****************

جمعيت شهرستان:

بر اساس آخرين سرشماري که در سال 1385 شمسي

(بعد از منفک شدن کوهبنان) انجام گرديد،

جمعيت شهرستان 120811 نفر اعلام گرديد

که از اين تعداد 60800 نفر مرد و 60011 نفر زن مي باشد.

(103 درصد زن و 100 درصد مرد.)

تعداد کل خانوارهاي شهرستان 28746 خانوار،

تعداد کل افراد باسواد 91090 نفر

(47180 نفر مرد و 43910 نفر زن)

تعداد کل افراد بي سواد 15857 نفراعلام گرديده است.

البته به لحاظ سطح بالاي افراد باسواد، شهرستان زرند

در سطح استان مقام نخست را کسب نموده

که به همين مناسبت توسط معاونت فرهنگي شهرداري

جشن شکرگذاري برگزار گرديد.

آنطور که آمار جمعيت شهرستان زرند بر حسب سن و جنس

و نيز وضع سکونت جامعه شهري و روستايي اعلام گرديده،

آمار مذکور چنيني نشان مي دهد

که در طول 16 تا 20 سال آينده يعني سنين صفر تا چهار سال

10084 نفر جمعيت، سنين 5 تا 9 سال 10183 نفر جمعيت،

سنين 10 تا 14 سال 11758 نفر جمعيت اعلام گرديده

که مجموعاً 32025 نفر جمعيت زير چهار سال

تا چهارده سال را نشان مي دهد.

اگر صرفاً به آمار سنين صفر تا چهار سال دقت نظر داشته باشيم.

(به غير از سنين 5 تا 9 و 10 تا 14 سال)

جمعيت 10084 نفر در فاصله دو دهه آينده را مورد مطالعه قرار دهيم،

بايد از نظر اشتغال زايي، خدمات و بسياري از امکانات ديگر

مورد بررسي قرار گيرد.

مضافاً به اينکه جمعيت بين 5 تا 14 سال هم که مجموعاً

21941 نفر مي گردد که اگر آمار صفر تا چهارده سال

را هم به آن اضافه نماييم به همان رقم 32025 نفر خواهيم رسيد،

که آمار جوان بودن جمعيت را در شهرستان نشان مي دهد.

(جمعيت شهر زرند 62000نفرمي باشد).

*******************

راههاي زرند:

مرکز زرند در 75 کيلومتري جنوب شرقي مرکز استان قرار گرفته

که از طريق جاده آسفالته به آن متصل گرديده است.

علاوه بر راه مذکور، در سال 1352 شمسي به راه آهن

سراسري کشور متصل و فاصله 1057 کيلومتري زرند

به پايتخت و بالعکس مهيا گرديده، مضافاً به اينکه در سال

1381 با افتتاح حفر تونل زرند به رفسنجان بن بست بودن

شهرستان منتفي و فاصله دو شهر مذکور، در مدت نيم ساعت

از طريق وسايل نقليه قابل تردد مي باشد.

جاده ابريشم:

مورخان به لحاظ قدمت تاريخي زرند، راههاي مؤاصلاتي شهرستان

را که در قديم هم پاي کرمان در مسير تاريخ قرار داشته،

حائز اهميت دانسته اند.

راههائي که از شرق به غرب و شمال و مرکز کشور

از اين منطقه مي گذشته اند که با گذشت قرنها، آثار آن مشهود

و پابرجا مي باشد.

طوريکه هنوز هم عده اي از پيران با شغل راهنما (راه بلد) مسير گذر،

کاروانها را که از اجداد و پدران خود به ارث برده

و کوير را مانند کف دست مي شناسند امرار معاش مي نمايند.

اهميت خاص راههاي قديم زرند در اکثر کتب تاريخي ديده مي شود،

بخصوص استاد باستاني پاريزي در حضورستان

به تاريخ اقتصادي زرند اشاره دارند که در گذشته،

بسياري از تاجران و پيشه وران مناطق مختلف کالاهاي

خود را از هندوستان، بنادر جنوب و حتي از سيستان به کرمان برده

و از طريق زرند و راور و بعدها از طريق رفسنجان به يزد رسانده

و از آنجا به نائين، سمرقند، دامغان، سمنان، شهرري

و نهايتاً به رشته اصلي راه ابريشم که به کشور چين منتهي مي شد

مي رساندند.

**************

کوهها:

يکي از پديده هاي خلقت که مي تواند در جهت

اوضاع سياسي، اقتصادي و در آخر حيات اجتماعي

نقش بسزائي ايفا کند.

وجود کوهها، کوهستان ها، رودخانه ها و جلگه هاي حاشيه شهرها است.

پديده هاي طبيعي علاوه بر حکمت خالق متعال مشمول

نعمات زيادي هستند.

وجود کاني هاي مختلف در اعماق بعضي کوهها

و تپه هاي اطراف، از برکات خلقت بشمار مي رود.

شهر زرند مابين کوههاي شرق و غرب و بخشي

از کوههاي شمال قرار گرفته، بطوري که در 10 کيلومتري

مرکز شهر وجود کوههاي شرق و شمال شرقي زرند

از جهت شمال غربي و جنوب شرقي با رشته

کوههاي مرکزي ايران امتداد يافته است.

کوههاي شرق و شمال شرقي زرند، دشت لوت

را از بيابانهاي زرند و کرمان منفک مي کند.

دکتر کردي در کتاب سيري در جغرافياي تاريخي زرند

و کوهبنان اسامي تعدادي از کوههاي زرند و کوهبنان

را اينگونه آورده است:

«در کوهبنان (کوه بالا) به ارتفاع 3775 متر،

در طغرالجرد (توخ راجه) به بلندي 2600 متر،

کوه پلوار به ارتفاع 4233 متر،

ساير کوهها به رشته کوههاي شرقي معروف هستند

مضافاً به اينکه در فاصله 30 کيلومتري جنوب غربي زرند

ارتفاعاتي با مشخصات مشابه موجود مي باشد

که بلند ترين نقطه (کوه گردو) با ارتفاع 3205 متر

در فاصله 35 کيلومتري شهرستان قرار دارد

که اين ارتفاعات دشت زرند را از دشت رفسنجان جدا مي سازد .

**************

رودخانه هاي قديم زرند:

جريان داشتن آب رودخانه ها در هر سرزميني

از عوامل برکت خدادادي محسوب مي گردد.

البته ارزش هر رودخانه، بستگي به حجم، ظرفيت

و پرآب و کم آب بودن و از همه مهمتر شيرين بودن

آن رودخانه مي باشد

که به نسبت وضعيت مذکور، استفاده هاي گوناگون

از آب آن رودخانه، با درنظر گرفتن موقعيت جغرافيائي انجام مي گيرد.

در بعضي از ممالک دنيا رودخانه دائمي

و پر آب ارتباط مستقيم با فعاليت کشاورزي داشته

و حتي براي اهالي بعضي از شهرها، سرنوشت ساز مي باشد.

چون عده اي با استفاده مستقيم از آب رودخانه

که تنها ممر ارتزاق آنها بشمار مي آيد،

زندگي را سپري مي نمايند.

به همين جهت رودخانه هاي دائمي، با اوضاع اقتصادي

و معيشتي آنها رابطه حيات دارد.

بر اساس اسنادي که در آرشيو سازمان اسناد ملي

جنوب شرق کشور که مرکز آن در کرمان مي باشد موجود است

تا چهار دهه گذشته به علت بارندگي زياد،

رودخانه هاي متعددي در اطراف زرند جريان داشته است،

انجمن شهرستان زرند (قبل از انقلاب) اسامي بيست رودخانه

را که از روستاها به دشت زرند مي رسيدند

و بعضاً مرکز شهر و روستاهاي نزديک را تهديد مي کردند،

به مقامات کرمان ارسال داشته اند.

طويل ترين رودخانه اعلام شده که از وسط جلگه زرند

بصورت انجرافي به رودخانه معروف ماهاني وصل مي شده

و 15 کيلومتر طول داشته، رودخانه تنگل قدمگاه بوده است.

علاوه بر رودخانه مذکور، رودخانه داهوئيه با طول 15 کيلومتر،

رودخانه دامنه شرقي با طول 5 کيلومتر،

رودخانه گريدون (علي آباد عليا) با طول 6 کيلومتر،

رودخانه هشتاد زياري با طول 5 کيلومتر،

رودخانه شور با طول 10 کيلومتر،

رودخانه ده عليرضا و دهزوئيه با طول 6 کيلومتر،

رودخانه باديز با طول 4 کيلومتر،

رودخانه سبلوئيه با طول 4 کيلومتر،

رودخانه گتکوئيه با طول 3 کيلومتر،

رودخانه ده عباس (شور آبي) با طول 8 کيلومتر

تماماً بطرف رودخانه ماهاني رفته و به آن وصل مي شوند.

به همين جهت رودخانه ماهاني از همه مشهورتر بوده است.

هنوز آثار آن با عرض 70 متر در جنوب شاه جهان آباد موجود است.

ساير رودخانه ها يعني رودخانه دلارود با طول 12 کيلومتر،

رودخانه پاپدانا به طغرالجرد با طول 6 کيلومتر

به رودخانه شور مي ريختند

(رودخانه شور در شرق جلال آباد مي باشد

که تا دو سه سال گذشته مختصر آب آن در جريان بود.)

مردم قديم روستاها از آب رودخانه باب تنگل قدمگاه

که 6 کيلومتر طول داشت

و آب رودخانه حتکن که 12 کيلومتر طول داشت،

هم براي کشاورزي استفاده مي کردند

و هم براي آشاميدن استفاده مي کردند.

رودخانه سربنان با طول 20 کيلومتر به طرف رودخانه راور مي رفته،

رودخانه جور کوهبنان با 5 کيلومتر طول،

رودخانه خوسف کوهبنان با طول 6 کيلومتر

و رودخانه عين آباد کوهبنان با طول 2 کيلومتر بطرف

بافق يزد حرکت مي کردند.

به عقيده صاحب اين نوشتار، انجمن شهرستان زرند

(قبل از انقلاب) بدرستي نتوانسته تا ساير رودهاي زرند

را شناسائي و اعلام نمايد.

چون رودخانه بابندان معروف به رودخانه محمدي در روستاي

(حشيش) قرار داشته، مضافاً به اينکه رودخانه هاي ديگري

از روستاهاي کوهستاني غرب زرند هم وجود داشته

که نامي از آنها برده نشده است.

بهرحال ازدياد رودخانه ها در قديم مؤيد ريزش فراوان

بارش برف و باران و آباد شدن روستاها و قراء و قصبات

و نيز طراوات و سرسبزي را به همراه داشته است.

متأسفانه در دو سه دهه اخير بخصوص در سالهاي گذشته

به علت نيامدن باران و يا برف کافي، همان رودخانه هائي

که مختصر آبي در آنها جريان داشته خشک شده اند.

در حال حاضر (تابستان 87) به علت عدم ريزش باران

و خشکسالي هاي متوالي چند سال اخير،

رودخانه اي که بتوان آنرا مطرح نمود در شهرستان زرند وچود ندارد.

*************

زمين شناسي و نوع خاک:

منطقه زرند از نظر دوران زمين شناسي بسيار متنوع است.

بطوريکه اکثر تشکيلات دوره هاي زمين شناسي را دارا مي باشد.

حتي از قديميترين وا حد هاي سنگي قبل از دوران اول

(پرکامبرين) تا جديد ترين رسوبات دوران چهارم

( کواترزي) را در منطقه مي توان يافت .

بطور اختصار واحدهاي سنگي هر يک از دوران

زمين شناسي بشرح زير است :

قبل از دوران اول:

شامل قديمترين واحد سنگي برجاي مانده از آن زمان مي شود

که در قسمتهايي از شمالي ترين بخشهاي منطقه را در برگرفته

و از ماسه سنگهاي قرمز و سنگهاي آهکي تشکيل شده است.

دوران اول :

سنگهاي آهکي دولوميتي ، ماسه سنگهاي قرمز رنگ ،

سنگهاي آهکي تيره فسيل دار و سنگهاي دگر گوني

دوران دوم:

الف ـ ژوراسيک : تشکيلات زغالسنگي موجود در منطقه زرند

مربوط  به اين دوره مي باشد که بيشتر در قسمت شمال

و شمال شرقي ديده مي شود .

ب ـ کرتاسه : سنگهاي آهگي اوربيتولين دار ، شيل و مارن

دوران سوم :

الف ـ اوليگوسن : گدازه ها، خاکستر ها و توفهاي آتشفشاني

ب ـ پليوسن : سنگهاي کنگلومر ، ماسه سنگ ، سنگهاي آهکي والگومرا

دوران چهارم:

فلاتها، واريزه ها ، دشتهاي دامنه اي، تپه هاي شني و دشتهاي سيلابي

*********************

پوشش گياهي:

در اقليم زرند به علت جنس خاک، اختلاف شديد

درجه حرارت، کمبود ريزش باران و بادهاي موسمي ،

فاقد پوشش گياهي ممتد مي باشد.

در اين بيابان تنها گياهي که رشد مي کند

درختاني چون گز و تانح است البته به جز پسته

که عمده ترين محصول منطقه بوده و از اهميت

صادراتي خاصي برخوردار است .

**********************

آثار تاريخي زرند

زرند و آثار ديگر ماقبل تاريخ:

علاوه بر پيدايش آثار مهم جاي پاي دانياسورها

که مربوط به دوران ماقبل از تاريخ بوده

و در روستاي کوهستاني ده عليرضا کشف گرديده است،

خوشبختانه در سالهاي اخير با همت و تلاش

محققين و اساتيد و نويسندگان محلي در جهت

کسب اطلاعات بيشتر به راز و رمزهاي نهفته تاريخي شهرستان،

به اسرار جديد پي برده اند.

که در اينجا به مختصري از يافته ها و کشفيات تازه آنها اشاره مي شود.

يکي از پديده هاي مردمان پيش از تاريخ، حجّاري کردن

و يا به عبارت ديگر، کندن اشکال مختلف برروي ديوارهاي

صاف سنگي بوده است که نماد زندگي و عقايد مردمان

آن دوران را نشان مي دهد.

در 54 کيلومتري جنوب غربي زرند و در نزديکي آبادي کوچکي

به نام «حشيش» و در دره اي به نام بابندان

رودخانه اي موجود است که به رودخانه محمدي معروف مي باشد.

در ديواره ي صاف رودخانه، از نزديک بستر در ارتفاع سه متري

مردم پيش از تاريخ، با حجاري نمودن و کند و کاري و به عبارتي

خراش دادن در سطح صاف صخره مذکور، صحنه هايي

از اعتقادات و معيشت مردم دوران قديم خود را به نمايش گذاشته اند.

***

زرند و اشياء عتيقه:

از موارد خاص ديگر که دليل بر اثبات کهن بودن

شهرها تلقي مي شود، کشف اشياء و ابزارآلات زير زميني

و به قولي، اشياء عتيقه مي باشد که کارشناسان مربوطه

قدمت آنها را تعيين و براي حفظ اشياء بدست آمده

که متعلق به ميراث نياکان ما مي باشد،

آنها را در موزه هاي مختلف کشور نگهداري

و با ذکر قدمت تاريخي و نام آن شهر، اشياي مربوطه را

در معرض ديد همگان قرار مي دهند.

قديمي ترين شي بدست آمده در زرند که در زير زمين ساختمان

موزه مردم شناسي تهران نگهداري مي شود

مربوط به هزاره قبل از ميلاد يعني بيش از سه هزار سال

قبل است که از زندگي و تمدن اجتماعي مردم آنزمان

در شهر زرند خبر مي دهد.

کشف سکه هاي دوره هاي باستان، پيدايش شمشير،

خنجر دسته طلايي، کلاهخود، مجسمه هاي کوچک

و بسياري ديگر از لوازمات و ابزارهاي با ارزش دوران هاي قديم،

بخصوص در مناطق کوهستاني شرق و غرب زرند

که در اثر حفاري بدست آمده و بعضاً تحويل ميراث فرهنگي گرديده

از جمله مواردي مي باشد که پس از مطالعه کارشناسان

فني ميراث به قدمت تاريخي آن پي خواهند برد.

در بهار امسال (87) خبر از پيدايش شيئي با ارزش قديمي

در باغات پسته ريحان به گوش مي رسيد

که ظاهراً يابنده آن با فروش اثر قديمي، به افراد کوته بين

و دشمنان ناآگاه هويت اجتماعي و فرهنگي نياکان و اجدادمان،

نه تنها در شهر زرند، بلکه آثار هويتي ملي کشورمان

را صرفاً بخاطر خريد خانه و يا ماشين فروخته اند.

***

بناهاي تاريخي زرند:

همانطور که ذکز شد شهر زرند داراي قدمتي

با سابقه کهن است.

قديمي ترين بناي تاريخي که در مرکز شهر قرار داشت،

مسجد جامع کهن شهر بوده که بر جاي مسجد فعلي قرار داشت.

قدمت بناي مذکور که به قبل از اسلام مي رسيد،

به روايتي در زمان خليفه ي دوم يعني عمر (13 ـ 23 قمري)

که اعراب مسلمان، با نفوذ خود به کرمان و سپس

به شهرهاي جنوبي و پس از آن به شهرهاي شمالي استان،

اسلام را به ارمغان آوردند بناي مذکور به مسجد مبدل گرديد.

از ديگر بناهاي قديم زرند که مانند مسجد جامع قديم،

تخريب گرديدند دو يخدان بزرگ که در داخل شهر قرار داشت، مي باشد.

دو قلعه بزرگ با عمارات مختلف که يکي جنب خندق فعلي

و ديگري در حسينيه قلعه وجود داشت، که به انضمام

برج هاي متعدد که در داخل و چهار گوشه ي شهر،

قرن ها به عنوان نماد امنيتي و مکاني امن جهت

حفاظت اهالي، به علل گوناگون بخصوص حوادث طبيعي

نمونه سيل و زلزله از صفحه تاريخ محو شدند.

خوشبختانه با وجود تخريب اکثر بناهاي قديم شهرستان،

هنوز تعدادي از مراکز مذکور در مرکز شهر و روستاهاي اطراف

عرض وجود نموده و توجه مسئولين را به خود معطوف مي دارند.

***

مسجد حسينيه قلعه:

مسجد حسينيه قلعه که در قسمت جنوب حسينيه قرار دارد،

به روايتي مربوط به اواخر دوران زنديه مي باشد.

سبک معماري مسجد مذکور، بسيار جالب و متشکل از سالن،

ايوان و چند باب اتاق در قسمت جنوب است.

معمريني که در حوالي مسجد زندگي مي کنند

به نقل از اجدادشان قدمت احداث مسجد را 800 سال

قبل مي دانند.

صِفه مسجد بيشتر جهت عزاداري و احياي شب هاي

قدر مورد استفاده قرار مي گيرد.

در حال حاضر توليت مسجد مذکور به عهده ي آقاي علي

ابراهيمي مي باشد.

***

بازار وکيل:

بازار سرپوشيده ي وکيل که در مقابل ميدان مرکزي شهر قرار دارد

و درب هاي اصلي مسجد جامع در آن مي باشد

به وکيل الملک اول (محمد اسماعل خان) حاکم روزگار

قاجار انتساب دارد.

روايت است که زني به نام حاجيه خانم بازار مذکور

را به مبلغ 15 تومان مي خرد و چون خبر فسخ آنرا

از طرف فروشنده (حاکم) مي شنود آنرا وقف مي کند.

در حال حاضر متولي بازار وکيل آقاي علي کريمي است

که تا رسيدن به سن قانوني برادرزاده خود کار توليت

را عهده دار مي باشد.

***

بازار سهرابي:

قدمت بازار مذکور به 140 سال قبل بر مي گردد.

در قديم شخصي به نام حاج علي مغازه ها را به شکل

سنتي مي ساخته و بروز سيل آنها را به داخل خندق

مجاور مي برده است.

تا اينکه تصميم به احداث کوره آجرپزي مي نمايد.

دو برادر به نامهاي مرحوم کرمعلي

و هژبر علي شاه سهرابي به جهت عدم آلودگي هوا

در مرکز شهر، بازار را خريداري مي نمايند

که از آن تاريخ به بازار سهرابي معروف مي شود.

ميراث فرهنگي استان از سال 82 نسبت به مسقف نمودن

بازار مذکور اقدام نموده و اجراي اتصال بازار مذکور،

به بازار وکيل را در دستور کار خود قرار داده است.

قرار است توسط ميراث فرهنگي استان،

دو گلدسته ي زيبا در مقابل بازار مذکور،

(خيابان چمران) و مقابل سه راهي وسط بازار

(برابر پاساژ مهدي) احداث نمايد.

***

بازارچه رستگار:

قدمت بازارچه مذکور بيش از 80 سال مي باشد.

احداث بازارچه توسط مرحوم کربلايي محمد فرزند

مرحوم حاج اسماعيل رستگار که از افراد خير شهر

محسوب مي گردد صورت گرفته است.

اخيراً ميراث فرهنگي نسبت به مسقف نمودن

بازارچه مذکور اقداماتي در دستور کار خود قرار داده است.

***

عبد السلام زرندي:

مقبره عارف بزرگ که در مرکز ريحان زرند قرار دارد

به قرن هفتم هجري قمري بر مي گردد.

شاه نعمت الله ولي چندين نوبت به ديدار شيخ عبد السلام زرندي

در خانقاه ايشان ديدار و گفتگو کرده است.

اهالي ريحان بخصوص مرحوم کربلايي قاسم اقبالي

و همسرش مرحومه حاجيه بي بي سلطان اقبالي

که از ارادتمندان مرحوم شيخ بودند،

مقبره عبد السلام زرندي را بازسازي و تجديد بنا کردند.

***

خواجه فقيه:

مقبره کريم الدين ابو المعالي معروف به خواجه فقيه

از عرفاي قرن هفتم داراي قدمت مي باشد.

مقبره مذکور که در محله حسين آباد زرند واقع گرديده

داراي احترام اهالي زرند مي باشد.

روايت است آن مرحوم مرگ خود را به دست يکي

از لشکريان غُز پيش بيني کرده عيناً به وقوع پيوسته است.

***

مسجد حسينيه سقاخانه:

در قسمت جنوب حسينيه سقاخانه امروزي،

مسجد کوچکي قرار داشت که به علت عدم آگاهي مردم

و بي توجهي مسئولين تخريب شد.

مسجد مذکور که در کوچه اي باريک منتهي به خيابان

چمران امروزي قرار داشت

به مسجد حسينيه سقاخانه (کوچک) معروف بود.

حاج سيد هدايت تهامي که بيش از 75 سال از عمر خود را

در نزديکي حسينيه مذکور گذرانده و سالها به عنوان متولي به

مسجد مذکور خدمت نموده، به نقل از اجداد خود مي گويد:

«يکي از قديمي ترين مساجد زرند مسجد حسينيه سقاخانه بوده

که توسط مرحوم حسين غني زاده (حسين حسني)

معروف به حسين (سفيد گر) که يکي از استادهاي مجرب بوده

ساخته شده و گچ کاري درون مسجد توسط مرحوم

حسين عالم نساء که از کسبه درون حسينيه بشمار مي رفته

بر اساس نذري که کرده بود انجام گرفته است.

مسجد مذکور داراي دو درب زنانه و مردانه جداگانه

در داخل کوچه بوده و مرحوم آيت اله شاهرخي امام جماعت

مسجد جامع در برخي روزها نماز جماعت را در مسجد مذکور برپا مي نمود.

وجه تسميه حسينيه سقاخانه که در قديم به آن

حسينيه (کوچکو) مي گفتند، بنا به اظهارات معمرين به چند قرن

پيش بر مي گردد به لحاظ ايجاد مکاني به عنوان (سقاخانه)

و ارائه آب خنک به عابرين و رفع عطش ايشان

با نام سالار شهيدان و حضرت ابوالفضل العباس (علیه السلام)

به همين سبب مکان مذکور در نزد اهالي از مکانهاي

قابل احترام بشمار مي رود.

بطوريکه اموات خود را در قديم در آن محل به خصوص

در قسمت شرق حسينيه که داراي سالن کوچکي بود

دفن مي کردند.

دو گلدسته کاشيکاري زيبا در بالاي سقاخانه قرار داشت

که مؤذن اوقات شرعي را اعلام مي نمود

و گاه صدايش تا روستاي محمد آباد شنيده مي شد.

سنگاب بسيار قديمي که گويا هنوز سالم باقي مانده موجود است.

درخت (پتگ) بزرگي در ميان حسينيه قرار داشت

که سايه سنگين آن تمام محوطه حسينيه را فرا مي گرفت.

درخت مذکور که قبل از پيدايش آب قنات زرندوئيه که

در حسينيه جريان داشت، از آب چاه آبياري مي شد

و با خشک شدن قنات، آن هم خشک مي شود.

در قسمت شمال حسينيه کاروانسرائي بود

که توسط مرحوم حاج سيد علي اکبر تهامي ساخته شده بود،

همه ساله بخصوص در زمستان محل اطراق فيوج ها

(کولي ها) قرار مي گرفت.

***

باغ شازده زرند و آسيابها:

از ديگر بناهاي قديمي که هنوز آثار آنها بجا مانده

باغ شازده زرند است.

باغ مذکور که در انتهاي سلسله آسيابهاي آبي

در ده کيلومتري شرق زرند نزديک کوههاي شاهرمز قرار دارد،

به لحاظ خوش آب و هوا بودن توسط ناصرالدوله،

معروف به شازده ساخته شده است.

عده اي معتقدند که شخص شازده همان کسي بوده

که باغ معروف شازده ماهان را احداث نموده

که پس از احداث باغ در زرند به همين نام خوانده شده است.

در مسير باغ شازده به آثار باقيمانده از بناها

و آسيابهاي آبي بر مي خوريم

که در زمانهاي گذشته رونق فراواني داشتند.

قبل از آنکه آسيابهاي برقي به زرند برسد مردم زرند

و روستاهاي تابعه براي تهيه آرد گندمهاي

خود را بوسيله الاغ به آنجا مي بردند.

کشاورزان قديم عقيده داشتند:

«آسيابهاي آبي قديم گندم را با کيفيت مطلوب آرد مي کردند،

در حالي که آسيابهاي برقي سبوس گندم را مي سوزانند»

مکانهاي مذکور که در گذشته جزو مناطق خوش آب و هوا

و گردشگري و تفريحگاه مردم محسوب مي گرديد،

بعد از وقوع زلزله سال 56 تخريب گرديد.

در چند سال اخير به علت جلوگيري از ورود آب چشمه

به باغات ذکر شده درختان قديمي آن به خصوص ميوه جات

به مرور خشک شدند.

***

امام زاده عبدالله:

مقبره و بناي تاريخي امام زاده عبدالله در 10 کيلومتري

جنوب زرند در روستاي تاج آباد قرار دارد.

مشهور است که نام ايشان خواجه ابو رضا بوده

که با معاندين روبرو و شهيد مي شود.

از سال 1380 شمسي بناهاي ساختمان قديم

که خشت و گلي بود تخريب و با زيربناي 2500 متر مربع

با نظر مهندسين در حال بازسازي مي باشد.

در جريان حفاري در اطراف حرم امام زاده ظروف قديمي

کشف گرديد که بعضاً با کند و کاري وقف امام زاده گرديده اند.

قبرهاي سه طبقه قديمي از ديگر دلايل سابقه امام زاده مي باشد.

***

امام زاده حمزه :

بناي امام زاده حمزه در قبرستان متروکه زرندوئيه

که گويا نام قديم آن صَبران بوده مي باشد.

اين امام زاده که به «پيرسبز» معروف است

با چهار واسطه به امام زين العابدين مي رسد.

اخيراً توسط افراد خيّر بخصوص حاج سيد حسين عمراني

مرمت هايي در امام زاده انجام گرديده است .

***

برج زرندوئيه:

بدون اغراق يکي از شاهکارهاي هنر معماري

يک قرن اخير را مي توان در برج زرندوئيه ملاحظه نمود.

برج مذکور در وسط قلعه اي کوچک احداث گرديده

و در 6 کيلومتري شمال زرند قرار دارد.

خوشبختانه تا به امروز به لحاظ استحکام و مقاوم بودن

مصالح و نيز تجربه مرحوم استاد شيخ رضا که يکي از معماران

با سابقه بوده تا کنون برج مذکور از حوادث طبيعي

بخصوص زلزله هاي 56 و 83 و همچنين عوامل فرسايش،

سربلند و بدون هيچگونه خسارتي قد برافراشته است.

حاج سيد حسين عمراني مالک برج و قلعه زرندوئيه،

آنرا که بالغ  بر صد متر مربع (4 قصب) مي باشد

به ميراث فرهنگي شهر اهدا نمود.

***

برج جلال آباد:

در روستاي جلال آباد برج زيبائي موجود است

که به برج جلال آبادمعروف است.

روستاي مذکور که در 10 کيلومتري شمال زرند قرار دارد،

علاوه بر برج مذکور داراي آثار باستاني ديگري مي باشد

که در ابتداي قبرستان قديم روستا ديده مي شود.

***

يزدان آباد:

يکي از مراکز مهم شهرستان زرند که مجموعه اي

از آثار باستاني را در خود جاي داده، منطقه قديمي يزدان آباد است.

بخش يزدان آباد که در 18 کيلومتري شمال زرند قرار دارد

علاوه بر پيشينه تاريخي داراي سابقه فرهنگي نيز مي باشد

بطوريکه در سال 1297 شمسي اولين مدرسه

در شهرستان زرند در بخش يزدان آباد گشايش يافته است.

از نظر تاريخي جاي جاي آن پر از بناها و ساختمانهاي قديم است.

منطقه يزدان آباد که داراي بزرگترين و بيشترين آثار خشت

و گلي در شمال استان محسوب مي شود

داراي ويژگي خاص مي باشد.

مهم ترين بناي بخش يزدان آباد که هم از نظر وسعت

و هم از نظر زيبائي داراي ارزش تاريخي مي باشد،

قلعه و چهار برج معروف شاهرخ خان در مرکز يزدان آياد است.

منظره جالب و در خور توجه چهار برج شاهرخ خان

هم از داخل آن و هم نماي خارجي آن بسيار زيبا

و ديدني مي باشد.

در چهار گوشه قلعه چهار برج سر بفلک کشيده

که در قديم مخصوص نگهبانان و مراقبت از اوضاع امنيتي

اطراف قرار گرفته، تماماً به سبک معماري سنتي

ساخته شده است.

خوشبختانه هنوز حوادث طبيعي بخصوص زلزله هاي اسفند 83

و ارديبهشت 85 به لحاظ استحکام و مقاومت بناي مذکور نتوانسته

به آن آسيب جدي وارد نمايد.

برج هاي ديگري در يزدان آباد به چشم مي خورد

که بلندترين آن، برج زيبا و سربفلک کشيده اي مي باشد

که به برج حبيب اله خان معروف است.

برج مذکور که در قسمت غرب چهار برج قرار دارد

علاوه بر معماري سنتي که در آن بکار گرفته شده

از نظر زيبائي هم بهره مند مي باشد.

برج حبيب اله خان متصل به بناي قلعه اي کوچک است

که محل ورودي به قلعه يعني مجاور درب اصلي

که از نقاط حساس ورود راهزنان محسوب مي گرديده ساخته شده است.

مجموعه آثار باستاني يزدان آباد سالها مورد توجه

ميراث فرهنگي صنايع دستي و گردشگري استان مي باشد.

بطوريکه اخيراً چهاربرج شاهرخ خان در رديف آثار

با ارزش باستاني استان به ثبت رسيده است.

***

سيريز:

يکي از قديمي ترين روستاهاي تابعه زرند منطقه سيريز است

که از نظر آثار و ابنيه تاريخي در شهرستان سرآمده بود

و به همين لحاظ مورد توجه ميراث فرهنگي استان قرار گرفته است.

روستاي سيريز در 70 کيلومتري شمال غربي زرند مابين

زرند و بافق يزد قرار گرفته و قسمتي از نوار مرزي

استان کرمان با استان يزد را شامل مي شود.

اين منطقه قبل از سرشماري 85 جمعيتي بالغ بر

8000 نفر داشته است.

سيريز داراي 5 روستا مي باشد که عبارتند

از سيريز، فتح آباد، دهنواجه و موروئيه.

وجه تسميه روستاي سيريز را به دو مورد نقل مي کنند:

نخست وجود چشمه آب قديمي که در حال حاضر هم موجود

و آب مختصري در آن جريان دارد و عبور آن از سي پله

يا آب ريز که پس از رسيدن به پله آخر که سيمين پله باشد

به آن سي ريز مي گفتند.

مورد بعد دامداراني که در ايام قديم در منطقه بسر مي بردند

راي نگهداري از احشام خود محلهاي مخصوص

که به گويش محلي به ريز معروف بوده،

تعداد سي ريز ساخته اند که به مرور زمان تا به امروز سي

ريز گفته مي شود.

به روايت سينه به سينه، قدمت سيريز به بيش از

ششصد سال قبل مي رسد.

***

دشت خاک:

دهستان دشت خاک يکي از مناطق قديمي

و داراي قدمت تاريخي است که فاصله 105 کيلومتر

از مرکز استان و 30 کيلومتر از شهر زرند

و 65 کيلومتر از کوهبنان و 60 کيلومتر از شهر راور فاصله دارد.

روستاي مذکور از شمال به کوهبنان، از جنوب به زرند،

از شرق به راور و از غرب به منطقه يزدان آباد

محدود و داراي آب و هواي معتدل، زمستان نسبتاً سرد

و تابستان مطبوع مي باشد.

روستاهاي اطراف دشت خاک عبارتند از:

ابدوري، بشروئيه، بنان، بابهوک، گوراب، هنجروئيه،

زهدرو، با چند پاره ده کوچک ديگر.

روستاي دشت خاک با مساحتي قريب 180 کيلومتر مربع

با جمعيتي بيش از 5000 نفر در قالب 820 خانوار مي باشد.

محصولات کشاورزي روستا که از قديم معروف بوده

سيب زميني، ميوه جات، گندم، جو و اخيراً زعفران است.

هنوز آثار و بقاياي قلعه ها و بروج و مکانهاي قديمي

از جمله قلعه قديمي عمارت شاه چهل تن که مؤيد

قدمت تاريخي روستا مي باشد

در نقاط مختلف دشت خاک ديده مي شود.

از ديگر ويژگي هاي روستاي مذکور که نشانگر ازدياد

جمعيت در دورانهاي گذشته به شمار مي رفته،

علاوه بر اماکن متعدد قديمي خوش آب و هوا بودن

منطقه کوهستاني مذکور است.

از ارتفاعات مهم روستا کوههاي چهل دختر و شاردو هستند.

***

امام زاده سيد ابراهيم (علیه السلام):

حدود يک قرن پيش در 5 کيلومتري مقبره اي کوچک

در دشت خاک، آب چشمه اي زلال جاري گرديد

که بر اثر آمدن سيل ويران گشت.

از آن پس اهالي دشت خاک، جهت بازسازي

و نيز وسعت بخشيدن به مقبره مذکور که گويا

سيدي بزرگوار بوده تلاش مي نمايند.

پس از ازدياد جمعيت و نيز جاري شدن چشمه مذکور

براي دومين بار در آن محل، عمارتي را احداث مي نمايند.

که بنام مسجد طالقاني نامگذاري مي گردد.

بناي مسجد در بافت قديم دشت خاک ساخته مي شود.

اهالي حين بازسازي مسجد، قبري را مشاهده

که بر اساس اظهارات سالمندان آن ناحيه،

قبر متعلق به سيدي غريب بوده

که در قديم در آن محل دفن گرديده است.

اهالي براي سومين بار مسجد را گسترش داده

و بنام مسجد امام زاده سيد ابراهيم (ع) نامگذاري مي کنند.

********************

کشاورزي زرند

بحث کلي کشاورزي بحثي طولاني و مهم است

که کتابها مي طلبد، لکن در اين مقال، چکيده اي

مختصر به بخش مربوطه که از توليدات حياتي

و اقتصادي کارساز بشمار مي آيد خواهيم پرداخت.

مردم زرند در قديم به لحاظ عدم دسترسي به مشاغل دولتي

و يا کارهاي ديگر، با استفاده از منابع طبيعي

يعني آب و زمين، کشاورزي را سرلوحه کارهاي روزمره

خود قرار داده و از همين طريق امرار معاش مي نمودند.

به همين جهت ضمن اهميت دادن به کار کشاورزي

و تلاش فراوان به امور مربوطه، بهترين نوع محصولات را

برداشت مي کردند.

تاريخچه و پيشينه دقيقي از احداث قنوات

در زرند موجود نيست اما مي توان حدس زد که فراواني آب

در سفره هاي زيرزميني و نيز ريزش نزولات آسماني زياد،

غلات:

قبل از آنکه کشت پسته در زرند رواج پيدا کند

مردم به کشت غلات بخصوص گندم، جو و ارزن

که از نظر غذائي حائز اهميت هستند بودند

و اکثر زمين هاي پيرامون مرکز شهر

(صحراي حسين آباد، اکبر آباد، زرندوئيه و کهنوج)

را زير کشت محصولات مذکور مي بردند.

در باغات اطراف شهر علاوه بر کشت غلات

به محصولات سردرختي هم مي پرداختند بطوريکه

در اکثر باغات و خانه هاي شهر، ميوه جات انار، انگور،

سيب درختي، به، انجير، گيلاس و آلبالو و ساير محصولات فصلي

را برداشت مي کردند.

روستا نشينان که شغل اصلي آنها در قديم کشاوري بوده،

علاوه بر کشت غلات نسبت به کاشت و برداشت ميوه جات

ديگر اقدام مي نمودند.

در اکثر روستاهاي کوهستان شرقي منجمله دشت

خاک بهترين نوع گندم و سيب زميني و ميوه هاي

سردرختي بدست مي آمد که شهرت محصولات منطقه مذکور

در استان زبانزد بوده است.

در مناطق کوهستاني غرب بخصوص جرجافک

و روستاهاي اطرافش ميوه جات آن معروفيت خاصي داشته

که حتي به کرمان صادر مي شده است.

بطور کلي زرند يک منطقه وسيع کشاورزي بوده

که تمام محصولات آن اعم از غلات، صيفي جات،

ميوه جات آن به لحاظ خاک حاصلخيزش و نيز فراواني

آب از نظر کيفيت در استان شهرت داشته است.

پسته:

از مهمترين محصول کشاورزي که در سه دهه اخير

رونق چشمگيري بدست آورده و به بازار کشورهاي

غربي هم صادر شده شهرستان زرند پسته است.

به همين جهت در سالهاي اخير به وسعت زمين هاي کشت

پسته اضافه گرديده است.

پيش بيني توليد محصولات باغي سال 87 که

با سرمازدگي زمستانه و بهاره روبرو بوده ميزان توليد پسته

را طي چند سال گذشته به حداقل رسانده است

بطوريکه از ارقام پيش بيني شده کاهش فاحشي داشته

و شايد هم به نصف برسد.

در بقيه محصولات باغي هم بخصوص انگور،

به، هلو، شليل، زردالو، انار، انجير آبي، زعفران و حتي

زرشک هم تحت تأثير عوامل طبيعي قرار گرفته

و کاهش فاحشي داشته اند.

آبخيزداري:

متأسفانه در اين چند سال اخير عدم ريزش نزولات آسماني،

شهرستان زرند را در بخش هاي مهم کشاورزي دچار مشکل

اساسي نموده و اين در حالي است که اُفت آبهاي

زيرزمين بشدت در حال فرو رفتن مي باشد

که با استفاده بي رويه تعادل بين ميزان آب وارده

به سفره هاي زيرزمين و ميزان آب خروجي از سفره هاي

مربوطه را به هم زده است.

زعفران:

کشت زعفران در شهرستان زرند به قديم الايام باز مي گردد.

از دير زماني کشاورزان مناطق کوهستاني شرق زرند

به کشت زعفران آنهم به مقدار کم مبادرت مي ورزيدند.

در چند سال اخير زعفران کاران در روستاهاي دشت خاک،

سربنان، جرجافک، باب هويز و ساير مناطق سردسيري

به کشت زعفران ترغيب شده بطوريکه زعفران بدست آمده نسبت

به زعفران استان خراسان از برتري و کيفيت بالائي برخوردار مي باشد.

پرورش کرم ابريشم:

براي اولين بار آقاي مهدي شفيعي زاده کارشناس

مديريت کشاورزي زرند نسبت به پرورش «نوغان»

اقداماتي انجام داد که پس از موفقيت توسعه آنرا

در مناطق زرند بخصوص جرجافک گسترش داد.

قارچ:

اخيراً توسط جهاد کشاورزي و کارشناسان اين اداره

نسبت به نحوه ي برداشت قارچ اقداماتي انجام گرديده

و عده اي از کشاورزان به اين کار مشغول هستند.

عسل:

در روستاهاي کوهستاني زرند کندوهاي عسل وجود دارد

که سالانه مقداري از اين مواد غذايي مغذي برداشت مي کنند.

***********************

گروه تحقیق  فجر

مهدیه مسجد صاحب الزمان  عج کرمان

مطالب مرتبط

بم

بافت

بردسکن

بیوگرافی تعدادی ازاشخاص خیر کرمان

جغرافیای تاریخی استان کرمان

صنایع دستی کرمان

زیبای خفته ، کویر لوت

قالی کرمان

معرفی کاملی استان کرمان